Əməliyyatdan əvvəl hansı dərmanlar dayandırılmalıdır?

Əməliyyatdan əvvəl bəzi dərmanlar və əlavələr qanaxma riskini artırdığı üçün müvəqqəti dayandırılır, lakin bunun qərarını yalnız sizin cərrahınız və həmin dərmanı təyin edən həkim birlikdə verə bilər. Ən çox nəzərdən keçirilən qruplar qan durulaşdırıcılar, aspirin, bəzi bitki mənşəli əlavələr və hormonal preparatlardır. Heç bir dərmanı özünüz, həkiminizlə məsləhətləşmədən dayandırmamalısınız.

Niyə bəzi dərmanlar əməliyyatdan əvvəl dayandırılır?

Cərrahi əməliyyat zamanı toxuma kəsilir və qan damarları zədələnir, ona görə bədənin təbii laxtalanma mexanizmi qanaxmanı dayandırmaq üçün işə düşməlidir. Qanın laxtalanmasını zəiflədən istənilən maddə əməliyyat zamanı və sonrasında artıq qanaxma, geniş göyərmə və nadir hallarda təkrar əməliyyat tələb edən ağırlaşma riskini yüksəldə bilər. Bəzi dərmanlar isə əksinə qan təzyiqinə və ürək ritminə təsir edərək anesteziya zamanı fərqli risklər yarada bilər, ona görə həkiminiz istifadə etdiyiniz bütün dərmanların, o cümlədən reseptsiz satılanların, tam siyahısını bilməlidir.

Konsultasiyaya gedərkən qutu üzərindəki adları deyil, tam dərman siyahısını — dozanı deyil, dərmanın adını və nə üçün qəbul etdiyinizi — yazılı şəkildə gətirmək faydalıdır. Bir çox pasiyent gündəlik qəbul etdiyi baş ağrısı həbini və ya soyuqdəymə dərmanını "adi dərman" sayaraq siyahıya daxil etmir, halbuki bəzi soyuqdəymə preparatlarındakı psevdoefedrin qan təzyiqini yüksəldə bilər və anesteziya zamanı nəzərə alınmalıdır.

Qan durulaşdırıcılar və aspirin

Qanaxma riskini artıran ən çox tanınan qrup budur:

• Aspirin və aspirin tərkibli ağrıkəsicilər
• İbuprofen kimi qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİD)
• Varfarin kimi resept ilə verilən antikoaqulyantlar
• Klopidoqrel kimi trombosit funksiyasını zəiflədən dərmanlar

Bu dərmanların əksəriyyəti üçün adətən əməliyyatdan 7-10 gün əvvəl dayandırma tövsiyə olunur, lakin bu, dərmanın növündən və onu təyin edən həkimin qərarından asılıdır. Ürək-damar xəstəliyi üçün resept əsasında qəbul edilən antikoaqulyantları HEÇ VAXT özünüz dayandırmayın — bu, insult və ya ürək tutması kimi ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Bu dərmanın dayandırılıb-dayandırılmayacağına yalnız onu təyin edən həkimlə cərrahınız birlikdə qərar verməlidir.

Bitki mənşəli əlavələr və vitaminlər

Təbii sayılsa da, bir çox bitki əlavəsi qan laxtalanmasına təsir edir və bu təsir çox vaxt pasiyentlər tərəfindən nəzərə alınmır:

• E vitamini yüksək dozada
• Balıq yağı və Omega-3 əlavələri
• Sarımsaq konsentratı olan əlavələr
• Ginkgo biloba
• Jenşen əsaslı əlavələr

Bu əlavələrin əksəriyyəti üçün əməliyyatdan 1-2 həftə əvvəl dayandırılması adi bir təcrübədir. Konsultasiya zamanı istifadə etdiyiniz bütün vitamin və əlavələri, hətta "təbii" hesab etdiklərinizi belə, cərrahınıza bildirin.

"Təbii" olması bir maddənin qanaxma riskini artırmadığı demək deyil — bütün əlavələri həkiminizlə müzakirə edin.

Hormonal dərmanlar və doğum nəzarəti

Estrogen tərkibli doğum nəzarəti həbləri və bəzi hormon əvəzedici terapiyalar qan laxtalarının əmələ gəlmə riskini artıra bilər, xüsusilə uzun müddət hərəkətsiz qalmağı tələb edən əməliyyatlardan sonra. Bu risk anesteziya təhlükəsizliyi qiymətləndirilməsi zamanı da nəzərə alınır. Estrogen qanda müəyyən laxtalanma amillərinin səviyyəsini yüksəldir, cərrahiyyə isə özü də hərəkətsizlik səbəbindən oxşar risk yaradır — bu iki amilin üst-üstə düşməsi kiçik damarlarda laxta əmələ gəlmə ehtimalını artırır. Bu dərmanların dayandırılıb-dayandırılmayacağı fərdi risk qiymətləndirilməsindən asılıdır və qərarı ginekoloq və ya ailə həkiminizlə birlikdə cərrahınız verməlidir.

Öz-özünə dayandırmaq niyə təhlükəlidir?

Qanaxma ilə əlaqəsi olmayan, amma yenə də əməliyyatdan əvvəl müzakirə tələb edən dərman qrupları da var. Məsələn, bəzi şəkərli diabet dərmanları anesteziya günü səhər fərqli qəbul oluna bilər, çünki ac qalma dövrü qan şəkərinin gözlənilməz düşməsinə səbəb ola bilər. Bəzi qan təzyiqi dərmanları isə əməliyyat zamanı təzyiqin həddindən artıq düşməsinin qarşısını almaq üçün əməliyyat günü səhər fərqli təyin oluna bilər. Bu detalların hamısı fərdidir və yalnız sizin həkim komandanız tərəfindən planlaşdırılmalıdır.

Xüsusilə xroniki xəstəlik üçün təyin olunmuş dərmanları (məsələn, ürək ritmi, epilepsiya və ya psixiatrik dərmanlar) əməliyyat qorxusu ilə özünüz dayandırmaq əsas xəstəliyin kəskinləşməsinə səbəb ola bilər. Bəzi hallarda dərmanın qəflətən dayandırılması özü ciddi tibbi ağırlaşma yaradır — məsələn, bəzi ürək dərmanlarının qəfil dayandırılması ritm pozğunluğuna, bəzi antidepressanların isə "kəsilmə sindromuna" səbəb ola bilər. Düzgün yanaşma budur: konsultasiyaya bütün dərmanlarınızın siyahısı ilə gəlin və hər birini ayrıca müzakirə edin. Əməliyyata hazırlıq məqaləsində bu prosesin digər addımları da izah olunur. Əməliyyat, məsələn liposaksiya və ya abdominoplastika kimi daha geniş toxuma travması olan prosedurlar olduqda, dərman siyahısının nəzərdən keçirilməsi daha da vacib olur.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Əməliyyatdan əvvəl və ya sonra aşağıdakı hallarda dərhal həkiminizlə əlaqə saxlayın:

• Dərman qəbul etməyi unutmusunuzsa və əməliyyat tarixi yaxınlaşırsa
• Yeni bir dərman və ya əlavə qəbul etməyə başlamısınızsa
• Adətdən artıq göyərmə və ya qanaxma müşahidə edirsinizsə
• Baş gicəllənməsi, qeyri-adi tənginəfəslik və ya sinə ağrısı yaranıbsa
• 38 dərəcədən yüksək hərarət və ya qeyri-adi şişkinlik varsa

Tez-tez verilən suallar

Gündəlik aspirin qəbul edirəmsə, konsultasiyada bunu deməliyəmmi?

Bəli, hökmən. Aspirin reseptsiz satılsa da, cərrahınızın bilməli olduğu ən vacib dərmanlardan biridir.

Bütün bitki əlavələrini dayandırmaq lazımdırmı?

Hamısı deyil, amma hər birini ayrıca müzakirə etmək lazımdır — bəzi əlavələr qanaxma riskinə təsir etmir, bəziləri isə edir. Şübhə yaranarsa, əlavənin qutusunu və ya adını konsultasiyaya gətirməyiniz həkiminizə daha dəqiq qərar verməyə kömək edər.

Həkimim resept dərmanını dayandırmağı deməyibsə, özüm dayandırmalıyammı?

Xeyr. Yalnız həkiminizin göstərişi ilə hərəkət edin, öz təşəbbüsünüzlə heç bir resept dərmanı dayandırmayın.

Əməliyyatdan sonra dərmanlara nə vaxt qayıtmaq olar?

Bu, dərmanın növündən və əməliyyatın gedişindən asılıdır və cərrahınız sizə fərdi tövsiyə verəcək. Xroniki xəstəlik dərmanları adətən əməliyyatdan dərhal sonra, cərrahın icazəsi ilə davam etdirilir, qanaxma riski olan dərmanlar isə yara sağalması müəyyən mərhələyə çatana qədər gecikdirilə bilər.

Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.