Diastaz rekti nədir: evdə yoxlama, məşqlər və cərrahi bərpa

Diastaz rekti qarnın orta xəttindəki birləşdirici toxumanın (linea alba) gərilib nazikləşməsi nəticəsində qarnın sağ və sol düz əzələlərinin bir-birindən ayrılmasıdır — ən çox hamiləlikdən sonra rast gəlinir və evdə barmaqla sadə bir testlə ilkin qiymətləndirmək mümkündür. Bir çox halda tənəffüs və qarın əzələsi məşqləri boşluğu azaldır, lakin bəzi hallarda yalnız cərrahi bərpa effektivdir.

Diastaz rekti nədir

Hamiləlik zamanı böyüyən uşaqlıq qarın divarına təzyiq göstərir və linea alba adlanan birləşdirici toxuma tədricən gərilir. Doğuşdan sonra bu toxuma bir çox qadında zamanla öz-özünə sıxlaşır, lakin bəzilərində boşluq qalır. Bu, əzələnin özünün zədələnməsi deyil, iki əzələ qrupunu bir-birinə bağlayan toxumanın zəifləməsidir. Diastaz rekti təkcə estetik görünüşə deyil, bel ağrısına, gövdə sabitliyinə və qarın orqanlarının dəstəklənməsinə də təsir edə bilər. Yalnız hamiləlikdən sonra deyil, əhəmiyyətli çəki dəyişikliyi keçirmiş insanlarda, ikiz və ya çoxdöllü hamiləlikdən sonra, eləcə də təkrarlanan hamiləliklərdə diastaz riski daha yüksək olur, çünki qarın divarı daha uzun müddət və ya daha intensiv gərginliyə məruz qalır.

Evdə necə yoxlamaq olar

Sadə öz-özünü yoxlama testi belədir: kürəyi üstə uzanın, dizləri bükün, bir əlinizi başın altına, digər əlinizin barmaqlarını göbəyin ətrafında qarın xəttinə qoyun. Başı və çiyinləri yavaşca qaldırarkən (kiçik bir "qarın büzmə" hərəkəti) barmaqlarınızın altında boşluğu hiss etməyə çalışın:

• Boşluq 2 barmaq enindən az olarsa, bu adətən normal diapazonda sayılır
• 2-3 barmaq eni boşluq mülayim diastaz əlaməti ola bilər
• Daha geniş boşluq və ya dərinlik hissi daha ətraflı qiymətləndirmə tələb edir

Bu test yalnız ilkin fikir vermək üçündür — dəqiq diaqnoz üçün həkim müayinəsi lazımdır. Testi göbəyin yuxarısında, tam səviyyəsində və aşağısında ayrı-ayrılıqda etmək faydalıdır, çünki boşluq qarnın müxtəlif hissələrində fərqli ola bilər. Fizioterapevt və ya həkim isə adətən ultrasəs vasitəsilə daha dəqiq ölçü aparır.

Konservativ yanaşma: məşqlə düzəlmə mümkündürmü

Doğuşdan sonrakı ilk aylarda, adətən 6-8 həftədən sonra (həkimin icazəsi ilə), qarın dərin əzələlərini — xüsusilə köndələn qarın əzələsini (transversus abdominis) — hədəf alan tənəffüs və sabitlik məşqləri boşluğu azaltmağa kömək edə bilər. Bu, mülayim diastaz hallarında tez-tez effektiv olur. Məşqlər adətən mütəxəssis nəzarətində, tədricən artan intensivliklə aparılır və nəticə bir neçə ay ərzində qiymətləndirilir. Düzgün nəfəs alma texnikası — məşq zamanı nəfəsi tutmaq əvəzinə, gərginlik anında nəfəs vermək — diastaz üzərində işləyərkən xüsusilə vacibdir, çünki nəfəsi tutmaq qarın daxili təzyiqi artıraraq boşluğa əlavə yük bindirə bilər. Duruş da rol oynayır: çiyinlərin önə əyilməsi və bel çökəkliyinin artması qarın divarına düşən yükü dəyişdirə bilər.

Cərrahi bərpa nə vaxt lazım olur

Konservativ yanaşma kifayət etmədikdə, boşluq geniş qaldıqda və ya funksional problemlər (davamlı bel ağrısı, gövdə sabitliyinin zəifliyi) davam etdikdə, cərrahi bərpa müzakirə oluna bilər. Bu, adətən abdominoplastika əməliyyatının bir hissəsi kimi aparılır — cərrah dəri artığını çıxarmaqla yanaşı, ayrılmış əzələləri tikişlə bir-birinə yaxınlaşdırır. Əməliyyatın bütün mərhələləri haqqında ətraflı məlumatı bu icmalda tapa bilərsiniz. Qərar yalnız fərdi qiymətləndirmədən sonra, bir qayda olaraq gələcək hamiləlik planlaşdırılmadıqda verilir, çünki yeni hamiləlik boşluğu yenidən aça bilər. Əməliyyat zamanı cərrah adətən xüsusi tikiş texnikası ilə iki əzələ qrupunu orta xəttə tərəf çəkərək bərkidir, bu da qarın divarının funksional gücünü bərpa etməyə kömək edir. Nəticə yalnız görünüşü deyil, gövdənin ümumi sabitliyini də yaxşılaşdıra bilər.

Hansı hərəkətlərdən çəkinmək lazımdır

Diastaz rekti aşkarlanıbsa, boşluğu artıra biləcək hərəkətlərdən müvəqqəti çəkinmək tövsiyə olunur:

• Klassik qarın büzmələri (crunches) və oturub-qalxma hərəkətləri
• Ağır çəki qaldırma, xüsusilə nəfəsi tutaraq
• Planka kimi qarın divarını kənara doğru şişirdən statik hərəkətlər
• Qarın əzələlərini kəskin şəkildə gərginləşdirən idman növləri

Bunun əvəzinə mütəxəssisin göstərdiyi, dərin qarın əzələlərini təhlükəsiz şəkildə işlədən hərəkətlər üstünlük təşkil etməlidir. Gündəlik həyatda ağır uşaq daşımaq, yöndəmsiz və ağır əşyaları qaldırmaq və ya öskürmə zamanı qarını qorumadan gərginləşdirmək kimi adi hərəkətlər də boşluğa təsir edə bilər — bu hərəkətləri edərkən qarını yüngülcə "içəri çəkərək" dəstəkləmək tövsiyə olunur.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Aşağıdakı hallarda həkimə müraciət tövsiyə olunur:

• Qarın orta xəttində gözlə görünən qabarma və ya "çadır" formalı çıxıntı
• Davamlı, aylarla keçməyən bel ağrısı
• Qarın nahiyəsində ağrı ilə müşayiət olunan hər hansı yeni qabarıqlıq (yırtıq şübhəsi)
• Doğuşdan 12 ay sonra da boşluğun azalmaması

Bu əlamətlərdən biri olduqda, xüsusilə qarında ağrılı qabarıqlıq varsa, gecikmədən müayinəyə getmək vacibdir.

Tez-tez verilən suallar

Diastaz rekti özbaşına keçərmi?

Bir çox qadında doğuşdan sonrakı aylarda boşluq təbii şəkildə azalır, lakin hər zaman tam bağlanmır. Bu, toxumanın elastikliyindən və hamiləlik sayından asılıdır.

Məşqlə nə vaxt nəticə görünər?

Mütəxəssis nəzarətində aparılan məşqlərin təsiri adətən bir neçə ay ərzində qiymətləndirilir, dəqiq müddət diastazın dərəcəsindən asılıdır.

Diastaz rekti sadəcə estetik problemdirmi?

Xeyr. O, gövdə sabitliyinə, bel ağrısına və qarın orqanlarının dəstəklənməsinə də təsir edə bilər, ona görə funksional qiymətləndirmə vacibdir.

Hər abdominoplastika diastazı düzəldirmi?

Xeyr, yalnız diastaz aşkar olduqda cərrah əzələ tikişini əməliyyata daxil edir — bu, konsultasiya zamanı qiymətləndirilir və hər pasiyent üçün fərdidir.

Diastaz rekti kişilərdə də ola bilərmi?

Bəli, baxmayaraq ki, ən çox hamiləlikdən sonra rast gəlinir, əhəmiyyətli çəki dəyişikliyi və ya qarın divarına düzgün olmayan yüklənmə səbəbindən kişilərdə də müşahidə oluna bilər.

Diastaz rekti şübhəniz varsa, öncə mütəxəssis müayinəsi ilə dərəcəsini və funksional təsirini müəyyənləşdirmək lazımdır, çünki müalicə yanaşması bu qiymətləndirmədən asılı olaraq dəyişir. Cərrahi bərpa lazım gəldikdə, Dr Plasty vasitəsilə abdominoplastika üzrə konsultasiyaya yazıla və mövcud vəziyyətinizi cərrahla müzakirə edə bilərsiniz, əməliyyatın bütün gedişatını isə bu bələdçidə oxuya bilərsiniz.

Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.